Rahim Ağzı Kanseri Taraması Nasıl Yapılır?

Rahim ağzı kanseri, dünya genelinde kadınlarda en sık görülen kanser türlerinden biridir. Ancak düzenli tarama ile erken evrede tespit edilebilir ve hatta kanser gelişmeden önce önlenebilir. Tarama programları sayesinde rahim ağzı kanserinden ölümler önemli ölçüde azalmıştır.

Rahim Ağzı Kanseri Nedir?

Rahim ağzı, rahmin vajinaya açılan alt kısmıdır. Rahim ağzı kanseri, bu bölgedeki hücrelerin kontrolsüz çoğalmasıyla oluşur. Vakaların büyük çoğunluğu insan papilloma virüsü (HPV) enfeksiyonuyla ilişkilidir. HPV cinsel yolla bulaşan yaygın bir virüstür.

HPV enfeksiyonunun çoğu kendiliğinden iyileşir. Ancak bazı yüksek riskli HPV türleri, yıllar içinde rahim ağzı hücrelerinde değişikliklere ve sonunda kansere yol açabilir. Bu süreç genellikle 10-20 yıl aldığından, tarama ile anormal hücreler kanser gelişmeden tespit edilebilir.

Taramanın Önemi

Rahim ağzı kanseri taraması, hastalığı erken evrede veya henüz kanser oluşmadan tespit etmeyi amaçlar. Erken teşhis, tedavi başarısını önemli ölçüde artırır. Taramayla tespit edilen prekanseröz lezyonlar tedavi edildiğinde, kanser gelişimi önlenebilir.

Düzenli tarama yapan kadınlarda rahim ağzı kanserinden ölüm riski önemli ölçüde düşüktür. Tarama programlarının uygulandığı ülkelerde, rahim ağzı kanseri insidansı ve mortalitesi belirgin şekilde azalmıştır. Taramaya katılım, kadın sağlığının korunması için kritiktir.

Smear Testi (Pap Smear)

Pap smear, uzun yıllardır kullanılan geleneksel tarama yöntemidir. Muayene sırasında rahim ağzından hücre örneği alınır ve laboratuvarda mikroskop altında incelenir. Anormal görünümlü hücreler tespit edilebilir.

Test sırasında kadın jinekolojik muayene pozisyonuna alınır. Spekulum yerleştirilerek rahim ağzı görüntülenir. Özel bir fırça veya spatül ile rahim ağzından ve kanalından hücre örnekleri alınır. İşlem birkaç dakika sürer ve genellikle ağrısızdır.

HPV DNA Testi

HPV testi, rahim ağzı hücrelerinde yüksek riskli HPV türlerinin varlığını araştırır. Bu test, smear testiyle aynı şekilde alınan örnekten yapılabilir. HPV testi, kanser riski taşıyan kadınları belirlemede yüksek duyarlılığa sahiptir.

Bazı ülkelerde HPV testi birincil tarama yöntemi olarak kullanılmaktadır. Sonuç negatifse, tarama aralığı uzatılabilir. Pozitif sonuç durumunda, smear testi veya daha ileri değerlendirme yapılır. HPV ve smear testleri birlikte kullanılabilir.

Kimlere Tarama Önerilir?

Tarama önerileri ülkeden ülkeye farklılık gösterebilir. Genel olarak 21-25 yaş arasında taramaya başlanması önerilmektedir. Tarama, 65 yaşına kadar veya rahim ağzının cerrahi olarak alındığı duruma kadar devam eder.

Düzenli olarak negatif sonuç alan kadınlarda tarama aralığı genişletilebilir. Smear testi için 3 yıllık, HPV testi için 5 yıllık aralıklar önerilmektedir. Bağışıklık sistemi baskılanmış kadınlar veya geçmişte prekanseröz lezyon saptananlar daha sık taranabilir.

Teste Hazırlık

En doğru sonuçlar için testten önce bazı önerilere uyulmalıdır. İdeal zamanlama, menstrüasyon dışı dönemdir. Testten 48 saat önce cinsel ilişkiden, vajinal duş ve ilaç kullanımından kaçınılması önerilir.

Aktif vajinal enfeksiyon varlığında test ertelenebilir. Hamilelik test için kontrendikasyon oluşturmaz; gebe kadınlar da tarama yaptırabilir. Doktorunuza mevcut ilaçlarınızı ve sağlık durumunuzu bildirin.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Smear testi sonuçları normal, belirsiz veya anormal olarak raporlanır. Normal sonuç, atipik hücre bulunmadığını gösterir ve rutin tarama takvimine devam edilir. Belirsiz sonuçlarda tekrar test veya HPV testi önerilebilir.

Anormal sonuçlar, düşük dereceli veya yüksek dereceli değişiklikler olarak sınıflandırılır. Bu durumda kolposkopi adı verilen ayrıntılı muayene yapılır. Kolposkopide rahim ağzı büyütülerek incelenir ve gerekirse biyopsi alınır.

Kolposkopi Nedir?

Kolposkopi, rahim ağzının büyütücü bir cihazla (kolposkop) detaylı incelenmesidir. Anormal smear sonucu veya HPV pozitifliği durumunda uygulanır. Özel solüsyonlar uygulanarak anormal bölgeler daha belirgin hale getirilir.

Kolposkopi sırasında şüpheli bölgelerden biyopsi alınabilir. Biyopsi, doku örneğinin patolojik incelenmesidir ve kesin tanı sağlar. İşlem hafif rahatsızlık verebilir ancak genellikle ağrısızdır.

Prekanseröz Lezyonların Tedavisi

Taramayla tespit edilen prekanseröz lezyonlar tedavi edilebilir. Düşük dereceli değişiklikler genellikle kendiliğinden iyileşir ve izlenir. Yüksek dereceli değişikliklerde anormal doku çıkarılır.

LEEP (loop elektrocerrahi eksizyon), kriyoterapi ve konikizasyon gibi yöntemler kullanılır. Bu işlemler ayakta yapılabilir ve ileride gebeliği engellemez. Tedavi sonrası düzenli takip önemlidir.

HPV Aşısı ve Tarama

HPV aşısı, yüksek riskli HPV türlerine karşı koruma sağlar ve rahim ağzı kanseri riskini önemli ölçüde azaltır. Aşı, ideal olarak cinsel aktivite başlamadan önce yapılmalıdır. Ancak aşılı kadınların da taramaya devam etmesi gerekmektedir.

Aşı, tüm kanser yapıcı HPV türlerine karşı koruma sağlamaz. Ayrıca aşılanmadan önce edinilmiş enfeksiyonlara karşı etkisizdir. Bu nedenle tarama programları, aşılı popülasyonda da önemini korumaktadır.

Taramaya Engel Oluşturan Faktörler

Bazı kadınlar taramaya katılmaktan kaçınmaktadır. Utanç, korku, bilgi eksikliği ve ulaşım zorlukları engeller arasındadır. Sağlık kuruluşlarının bu engelleri azaltmak için çaba göstermesi gerekmektedir.

Kendi kendine HPV testi yapma seçeneği, bazı ülkelerde sunulmaktadır. Kadın, evde vajinal örnek alarak laboratuvara gönderir. Bu yaklaşım, kliniğe gitmekten çekinen kadınların taramaya katılımını artırabilir.

Özel Durumlar

Total histerektomi geçirmiş kadınlarda, eğer işlem benign nedenlerle yapıldıysa ve daha önce anormal sonuç yoksa, tarama genellikle gerekli değildir. Rahim korunarak yapılan operasyonlarda tarama devam etmelidir.

HIV pozitif kadınlar, bağışıklık baskılanması nedeniyle daha sık taranmalıdır. Organ nakli sonrası veya bağışıklık baskılayıcı tedavi alan kadınlar da yüksek risk grubundadır. Bu hastalara bireyselleştirilmiş tarama önerilir.

Sonuç

Rahim ağzı kanseri taraması, kadın sağlığının korunmasında hayati öneme sahiptir. Smear testi ve HPV testi, anormal hücreleri kanser gelişmeden tespit etmeyi mümkün kılar. Düzenli tarama sayesinde rahim ağzı kanseri büyük ölçüde önlenebilir. Her kadının tarama önerilerine uyması ve belirlenen aralıklarla kontrol yaptırması önerilmektedir. HPV aşısı da ek koruma sağlamakla birlikte, taramanın yerini almaz.